HomeVoordelig lenenU bent plots erfgenaam. Wat nu gedaan?

U bent plots erfgenaam. Wat nu gedaan?

In een periode van rouw en verdriet een ingewikkelde kwestie als een erfenis afhandelen is een hele opgave. Wij zetten de meest essentiële stappen voor u op een rijtje.

Niemand denkt er graag aan dat één van zijn naasten komt te gaan. Toch is het helaas bittere realiteit dat u op een bepaald moment praktisch moet gaan denken op een moment dat uw hoofd daar wellicht helemaal niet naar staat. De afhandeling van een erfenis is verre van eenvoudig. Maar al te vaak zijn mensen hier niet of te weinig op voorbereid. Wij zetten voor u de essentiële stappen, rechten en plichten op een rijtje. Daarbij leggen we ook even de nadruk op de gezinswoning, vaak toch één van de sleutelelementen in een erfenis.

Schakel een notaris in

Nadat u de burgerlijke stand geïnformeerd hebt over het overlijden van uw dierbare neemt u best meteen contact op met een notaris, of een andere erfenisspecialist. Het is niet verplicht, maar zeker aan te raden aangezien een specialist de vaak ingewikkelede wetgeving en te volgen procedures kent. Bovendien helpt de aanwezigheid van deze derde, neutrale partij om misverstanden en conflicten tot een minimum te beperken. Hou er wel rekening mee dat het inschakelen van een specialist geld kost.

Kies of u de erfenis aanvaardt of verwerpt

Als erfgenaam bent u niet verplicht een erfenis te aanvaarden. U hebt hierin drie keuzemogelijkheden:

  • Erfenis verwerpen: Soms is dit financieel gezien de verstandige keuze, aangezien de overledene een schuldenberg kan hebben die groter is dan de waarde van de goederen die hij of zij achterlaat. Bij weigering bent u geen erfgenaam meer. Weigering heeft geen invloed op het feit of u nog begunstigde bent bij eventuele (levens)verzekeringen.
  • Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving: dit is een goede tussenoplossing als er twijfel bestaat of de waarde van de goederen voldoende zijn om de eventuele schulden te dekken. Aanvaarding onder boedelbeschrijving betekent namelijk dat uw eigen kapitaal dan niet kan worden aangesproken om een eventuele schuldenput te vullen.
  • Aanvaarden: u kunt ook zonder meer akkoord gaan met de erfenis. Let goed op dat u dit niet per ongeluk doet door bv. iets kleins uit de inboedel van de gezinswoning mee te nemen. Zo’n klein gebaar kan dus best grote gevolgen hebben.

Laat alles schatten

Om discussies, onderling of met de fiscus, te vermijden is het geen slecht idee een voorafgaande schatting aan te vragen. Dat kan voor zowel roerende als onroerende goederen, en wordt gedaan door een deskundige die wordt aangewezen door de fiscus. Dit moet gedaan worden vóór het nalatenschap wordt aangegeven.

Doe aangifte van nalatenschap

Er bestaan maximumtermijnen om de aangifte van nalatenschap in te dienen. Die hangen af van de plaats van overlijden. Voor een overlijden in België is dit vier maanden voor iedere maand vertraging wordt een boete van 25 euro gerekend. De aangifte, en de daarbij horende waardebepalingen, is definitief en moet dus zeer goed worden voorbereid en ingevuld. Let daarbij zeker op bepaalde kortingen en vrijstellingen. Die gelden veelal voor de gezinswoning en hangen af van de graad van verwantschap met de overledene Als u voor deze stap nog geen notaris onder de arm had genomen, is het geen slecht idee om dat voor het vervolledigen en indienen van de aangifte toch nog te overwegen.

Vergeet de successierechten niet

De tarieven van de successierechten verschillen van gewest tot gewest. Bovendien hangen ze ook af van de fiscale woonplaats van de overledene en kunnen ze oplopen volgens belastingschijven die ook verschillen per gewest. Daarnaast zorgt ook de graad van verwantschap met de overledene voor onderlinge tariefverschillen voor de erfgenamen. De successierechten moeten ten laatste twee maanden na de maximumtermijn voor de aangifte van nalatenschap worden betaald. Voor een overlijden in België betekent dit dus dat u hiervoor een half jaar de tijd hebt. Bereid uzelf hier op voor en bekijk tijdig hoe u deze soms relatief hoge kosten kunt dekken. Vraag eventueel uitstel van betaling tot de nodige zaken (bv. verkoop van vastgoed) geregeld zijn.

Kijk wat u doet met vastgoed

Vastgoed vormt vaak een groot onderdeel van een erfenis en gaat gepaard met heel wat voorwaarden en uitzonderingen als het aankomt op vrijstellingen, tarieven en verplichtingen. Ook onderstaande puntjes zijn goed om weten:

  • Vruchtgebruik versus naakte eigendom: Als de gezinswoning voor 100% eigendom was van de overledene, zal de volledige waarde van de naakte eigendom belast worden in de successierechten. Als de woning voor slechts een deel in handen was van de overledene (bv. bij huwelijk of samenwonen) zal slechts dat deel verrekend worden in de successierechten van diens erfgenamen. Bovendien heeft de partner in kwestie dan ook recht op het vruchtgebruik van de woning.
  • Onverdeeldheid: Als u samen met anderen (bv. broers of zussen) een woning kunt u uit deze ‘onverdeeldheid’ treden door het vastgoed van de hand te doen of (één van) de anderen uit te kopen. Die onverdeeldheid wegwerken kan pas nadat eventueel vruchtgebruik van de woning wordt gerespecteerd of gecompenseerd. De compensatie wordt op een specifieke manier berekend, en heeft ook zijn invloed op de successierechten. Uit onverdeeldheid treden is ook niet gratis: hou rekening met registratierechten van 1%.
  • Vergeet de huurder of verhuurder niet: het kan zijn dat u een woning erft die verhuurd wordt. Het huurcontract blijft dan gelden zoals het was opgesteld met de overledene. Alle voorwaarden moeten dus gerespecteerd worden. Als de overledene zelf een woning huurde, gaat dat contract ook over op de erfgenamen en moet het nageleefd worden. Verlies dat dus zeker niet uit het oog!

Dit is maar een erg beknopt overzicht van de belangrijkste punten. Uitgebreide informatie en toelichting vindt u onder meer op www.notaris.be.